Baza wiedzy

Dziecko z orzeczeniem — co oznacza to dla nauczyciela? Wsparcie, prawo, współpraca z rodzicami

Praca z dzieckiem z orzeczeniem o niepełnosprawności to jedno z największych wyzwań, przed jakim stają współcześni nauczyciele. Coraz częściej w klasach ogólnodostępnych pojawiają się uczniowie ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, wymagający indywidualnego podejścia i dostosowania metod pracy do ich możliwości. Dla wielu pedagogów sytuacja ta może być źródłem stresu i niepewności, szczególnie jeśli nie mieli wcześniej doświadczenia w pracy z dziećmi ze specjalnymi potrzebami.

Niniejszy artykuł ma na celu najważniejszych kwestii związanych z obecnością dziecka z orzeczeniem w szkole. Omówimy prawne aspekty pracy z takimi dziećmi, przedstawimy metody wsparcia oraz podpowiemy, jak efektywnie współpracować z rodzicami.

Dziecko z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego — podstawowe pojęcia i regulacje prawne

Dziecko z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego to uczeń, który ze względu na niepełnosprawność wymaga stosowania specjalnej organizacji nauki i metod pracy. Orzeczenie jest dokumentem wydawanym przez zespół orzekający działający w publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej na wniosek rodziców lub prawnych opiekunów dziecka.

Zgodnie z art. 127 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe, kształceniem specjalnym obejmuje się dzieci i młodzież:

1. Niepełnosprawne (niesłyszące, słabosłyszące, niewidome, słabowidzące, z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją, z niepełnosprawnością intelektualną, z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera, i z niepełnosprawnościami sprzężonymi)
2. Niedostosowane społecznie
3. Zagrożone niedostosowaniem społecznym

Orzeczenie określa:

• diagnozę (rodzaj niepełnosprawności),
• zalecenia dotyczące warunków realizacji potrzeb edukacyjnych,
• formy stymulacji, rewalidacji, terapii i usprawniania,
• formy pomocy psychologiczno-pedagogicznej,
• najkorzystniejsze dla dziecka formy kształcenia.

Dziecko z orzeczeniem o niepełnosprawności a orzeczenie o SPE

Warto rozróżnić dziecko z orzeczeniem o niepełnosprawności wydawanym przez powiatowe/miejskie zespoły ds. orzekania o niepełnosprawności (które ma znaczenie głównie dla celów pozaszkolnych, np. świadczeń socjalnych) od dziecka z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego wydawanym przez poradnie psychologiczno-pedagogiczne, które jest kluczowe dla organizacji nauki w szkole.

Dziecko z orzeczeniem w szkole — obowiązki placówki edukacyjnej

Obecność dziecka z orzeczeniem w szkole nakłada na placówkę szereg obowiązków. Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym, szkoła musi:

1. Zapewnić realizację zaleceń zawartych w orzeczeniu.
2. Dostosować program nauczania do indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych ucznia.
3. Opracować dla ucznia Indywidualny Program Edukacyjno-Terapeutyczny (IPET).
4. Zapewnić zajęcia specjalistyczne odpowiednie do potrzeb ucznia.
5. Zapewnić integrację dziecka ze środowiskiem rówieśniczym.

Dziecko z orzeczeniem w szkole dokumenty

W przypadku ucznia posiadającego orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, szkoła zobowiązana jest do prowadzenia odpowiedniej dokumentacji, która wspiera indywidualizację procesu edukacyjnego. Dokumenty te umożliwiają monitorowanie postępów dziecka, planowanie działań terapeutycznych oraz dostosowanie metod nauczania do jego potrzeb. Poniżej przedstawiono najważniejsze dokumenty, które powinna posiadać i aktualizować placówka.

Dokumenty, które musi posiadać i prowadzić placówka w związku z orzeczeniem, to:

1. Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego
2. IPET (Indywidualny Program Edukacyjno-Terapeutyczny)
3. Wielospecjalistyczna ocena poziomu funkcjonowania ucznia (WOPFU)
4. Dzienniki zajęć specjalistycznych
5. Ewaluacje i modyfikacje IPET

IPET — najważniejszy dokument dla nauczyciela pracującego z dzieckiem z orzeczeniem

Indywidualny Program Edukacyjno-Terapeutyczny (IPET) to kluczowy dokument dla każdego dziecka z orzeczeniem w szkole. Musi on zostać opracowany przez zespół, który tworzą nauczyciele i specjaliści prowadzący zajęcia z uczniem, w terminie do 30 dni od złożenia w szkole orzeczenia.

IPET zawiera:

1. zakres i sposób dostosowań wymagań edukacyjnych,
2. zintegrowane działania nauczycieli i specjalistów,
3. formy i okres udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej,
4. działania wspierające rodziców,
5. zajęcia rewalidacyjne i resocjalizacyjne,
6. zakres współpracy nauczycieli i specjalistów z rodzicami.

Dziecko z orzeczeniem w świetlicy szkolnej

Obecność dziecka z orzeczeniem w świetlicy szkolnej stawia przed nauczycielami-wychowawcami świetlicy dodatkowe wyzwania. Świetlica to miejsce, gdzie uczeń spędza często wiele godzin, dlatego istotne jest, by również tam otrzymywał odpowiednie wsparcie.

Kluczowe aspekty pracy z dzieckiem z orzeczeniem w świetlicy:

1. Dostosowanie przestrzeni — organizacja miejsca pracy i zabawy uwzględniająca specjalne potrzeby dziecka (np. kącik wyciszenia dla dzieci z autyzmem, odpowiednie oświetlenie dla dzieci słabowidzących).
2. Odpowiednia liczebność grup — zgodnie z przepisami, w przypadku gdy w grupie świetlicowej jest dziecko z orzeczeniem, liczba uczniów w grupie powinna być zmniejszona.
3. Współpraca z nauczycielami — wychowawca świetlicy powinien być zapoznany z IPET ucznia i stosować spójne metody pracy.
4. Dostosowanie zajęć świetlicowych — modyfikacja aktywności tak, by dziecko mogło w nich uczestniczyć na miarę swoich możliwości.
5. Indywidualne podejście — poświęcenie uwagi dziecku z orzeczeniem przy jednoczesnym zadbaniu o potrzeby pozostałych dzieci.

Współpraca z rodzicami dziecka z orzeczeniem

Współpraca z rodzicami dziecka z orzeczeniem jest fundamentem skutecznego procesu edukacyjnego. Rodzice są nie tylko źródłem cennych informacji o dziecku, ale także partnerami w procesie jego edukacji i terapii.

Zasady efektywnej współpracy:

1. Regularna komunikacja — ustalenie stałych form kontaktu (dzienniczek, e-mail, cykliczne spotkania)
2. Włączanie rodziców w proces edukacyjny — konsultowanie z nimi IPET, informowanie o postępach, wspólne ustalanie priorytetów
3. Wsparcie informacyjne — przekazywanie rodzicom wiedzy na temat dostępnych form pomocy, uprawnień, możliwości terapeutycznych
4. Empatyczne podejście — zrozumienie dla trudnej sytuacji rodziny dziecka z niepełnosprawnością, unikanie oceniania
5. Spójność oddziaływań — uzgadnianie z rodzicami wspólnych strategii postępowania, które będą kontynuowane w domu

Przełamywanie barier we współpracy z rodzicami

W relacjach z rodzicami dziecka z orzeczeniem mogą pojawić się różne trudności.

1. Zaprzeczanie problemom — niektórzy rodzice mogą nie akceptować diagnozy dziecka.
   Rozwiązanie: cierpliwe przedstawianie faktów, pokazywanie mocnych stron dziecka, skierowanie do grup wsparcia.
2. Nadmierne oczekiwania — zbyt wygórowane wymagania wobec dziecka i szkoły.
   Rozwiązanie: jasne określanie realnych celów, edukacja na temat możliwości dziecka.
3. Brak zaangażowania — niewystarczająca współpraca ze strony rodziców.
   Rozwiązanie: pokazanie korzyści ze współpracy, ułatwianie kontaktu, dostosowanie form współpracy do możliwości rodziny.
4. Konflikt z nauczycielami — różnice zdań dotyczące metod pracy z dzieckiem.
   Rozwiązanie: otwartość na dialog, gotowość do kompromisu, skupienie na dobru dziecka.

Wsparcie dla nauczyciela

Nauczyciel pracujący z dzieckiem posiadającym orzeczenie nie powinien mierzyć się z trudnościami w pojedynkę. Wsparcie może uzyskać na wiele sposobów, m.in. poprzez współpracę z innymi nauczycielami i specjalistami, konsultacje z poradnią psychologiczno-pedagogiczną, udział w szkoleniach i warsztatach dotyczących pracy z uczniami ze specjalnymi potrzebami, korzystanie z superwizji lub grup wsparcia dla nauczycieli, a także poprzez sięganie po materiały metodyczne i literaturę specjalistyczną.

Podsumowanie

Obecność dziecka z orzeczeniem w przedszkolu lub szkole stawia przed nauczycielami oraz pedagogami szereg wyzwań, ale jest też szansą na rozwój zawodowy i osobisty. Kluczem do sukcesu jest zrozumienie specyfiki funkcjonowania dziecka, znajomość przepisów prawa, umiejętność dostosowania metod pracy oraz efektywna współpraca z rodzicami dziecka z orzeczeniem.

Pamiętajmy, że każde dziecko z orzeczeniem o niepełnosprawności ma prawo do edukacji dostosowanej do jego potrzeb i możliwości. Rolą nauczyciela jest zapewnienie mu warunków do optymalnego rozwoju, w atmosferze akceptacji i bezpieczeństwa.

1. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym (Dz.U. 2017 poz. 1578).
2. Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz.U. 2017 poz. 59).
3. Chrzanowska, I. (2018). Pedagogika specjalna. Od tradycji do współczesności. Kraków: Oficyna Wydawnicza “Impuls”.
4. Cytowska, B., & Winczura, B. (red.) (2016). Dziecko z zaburzeniami w rozwoju: konteksty diagnostyczne i terapeutyczne. Kraków: Oficyna Wydawnicza “Impuls”.
5. Wielospecjalistyczna ocena poziomu funkcjonowania ucznia z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego
6. Prawa ucznia niepełnosprawnego w szkole ogólnodostępnej
7. Opinie i orzeczenia – pomocne dokumenty w pracy nauczyciela
8. Współpraca nauczyciela z rodziną dziecka – najważniejsze aspekty
9. Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego w przedszkolu – o czym musi pamiętać dyrektor
10. Garść wskazówek dla dyrektorów oraz nauczycieli rozpoczynających pracę z uczniem o specjalnych potrzebach edukacyjnych
11. Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego w przedszkolu – o czym musi pamiętać dyrektor